نيز مىشود . خلاصهء كلام مراد از بسيط من جميع الجهات آنست كه منقسم باجزاى مقداريه و اجزاى معنويه نشود ، و مراد از اجزاى مقداريه آنست كه در اشاره حسيه متمايز باشند بحيثيتى كه صحيح باشد اينكه گفته شود : « هذا و ذاك و اين هذا من ذاك » و مراد از اجزاى معنويه آنست كه در اشارهء حسيه متمايز نباشد خواه در خارج متمايز باشند مثل ماده و صورت و خواه نباشند مثل جنس و فصل و ماهيت و وجود كه بحسب عقل متمايزند نه بحسب خارج . بعد از شناختن اين جمله از كلام بدانكه مقصود در اين مسألهء شريفه نفى همه اقسام تركيب و انقسام است از واجب الوجود - جل اسمه - تا بساطت حقه و احديت صرفه از براى او ثابت باشد ، و بعد از ملاحظهء عينيت وجود در واجب الوجود محقق مىشود كه حقيقت حقه مبدأ موجودات و منبع خيرات و معدن كمالات ، وجود صرف صرف و بسيط من جميع الجهات و الحيثيات است ، و شايبهء تركيبى و انقسامى در ذات مقدس او بهيچ‌وجه من الوجوه متصور نمىتواند شد . تنبيه " فيه تفصيل " بدانكه بسيط در اجسام بسه معنى گفته مىشود ، اول آنست كه ، مركب نباشد از اجسام مختلفة الطبايع بحسب حقيقت اگرچه مركب باشد از ماده و صورت ، مثل اجسام سماويه و عناصر اربعه . دوم آنست كه مركب نباشد از اجسام مختلفة الطبايع بحسب حس ، اگرچه بحسب حقيقت مركب باشد از آنها ، بسيط به اين معنى بر اخلاط اربعه كه عبارتند از دم و سودا و صفرا و بلغم و بر اعصاب و غير او از اعضاى بسيطهء حيوان و بر مركبات معدنية و بر بعضى از نباتات نيز شامل است . سوم آنست كه هرجزء مقدارى از آن مساوى باشد با كل در اسم و در ماهيت نوعيه ، بسيط به اين معنى بر افلاك و بر بعضى از اعضاى بسيطه حيوان شامل نيست زيرا كه جزء فلك ، فلك نيست و جزء شريان مثلا شريان نيست ، به جهت اينكه در اول استداره و در دوم تجويف و طولانيت شكل معتبر است ، و در ميانهء معنى اول و دوم ، عموم و خصوص مطلق است ، و در ميانهء معنى دوم و سوم ، عموم و خصوص من وجه است مادهء